Alles over bijen
De westerse honingbij (Apis mellifera) is een van de meest fascinerende insecten ter wereld. Ze leeft in strak georganiseerde kolonies, communiceert via dans en bouwt in perfecte zeshoeken. Lees hier alles wat je wilde weten over dit bijzondere dier.
Het bijenvolk — een perfecte samenleving
👑 De koningin
Er is maar één koningin per volk. Zij is de enige bij die eieren legt — tot 2.000 per dag in de bloeiperiode. Ze wordt gevoed met koninginnenbrij en leeft 3 tot 5 jaar, terwijl een werkster slechts 6 weken oud wordt in de zomer. Alle bijen in het volk zijn haar dochters.
🐝 De werksters
Alle werksters zijn vrouwtjes. Ze voeren bijna alle taken uit in het volk: broed verzorgen, was bouwen, nectar en stuifmeel halen, water aanvoeren, de kast bewaken en ventileren. Naarmate een werkster ouder wordt, schuift ze door van binnenwerk naar buitenwerk. In de zomer leven ze slechts 6 weken — ze vliegen zich letterlijk kapot.
🪁 De darren
Darren zijn mannetjesbijen. Ze hebben geen angel, doen geen huishoudelijk werk en worden enkel geduld in het volk om jonge koninginnen te bevruchten. In het najaar, als voedsel schaars wordt, worden de darren door de werksters buiten de kast gezet — ze sterven van de kou. Een zuinige maar doeltreffende natuur!
Hoe maken bijen honing?
Het maken van honing is een ingewikkeld en tijdrovend proces. Een werksterbij bezoekt gemiddeld 1.000 tot 1.500 bloemen voor één vlucht en brengt slechts 40 mg nectar mee — minder dan een druppel. Om één kilo honing te maken, zijn ruwweg 3 à 4 kilogram nectar nodig.
- Nectar verzamelen — de bij slokt de nectar in haar honingmaag op
- Nectar omzetten — enzymen in de honingmaag breken suikers af
- Overdragen — thuis in de kast geeft ze de nectar over aan huisbijen
- Ingedikt worden — bijen ventileren het vocht eruit (van 80% tot 20% water)
- Afsluiten — wanneer de honing rijp is, sluit de bij de cel af met wasdekseltjes
De zwiemelende bijendans
Bijen communiceren met elkaar via een ingewikkelde dans — de waggelende zwiemelende dans (of Schwänzeltanz). Met deze dans vertelt een verkenster haar soortgenoten precies waar een goede nectarbron te vinden is: de richting, de afstand en de kwaliteit van de bloemen. Karl von Frisch ontdekte dit systeem en won er in 1973 de Nobelprijs voor.
Het belang van bijen voor onze natuur
Bijen zijn onmisbaar voor onze voedselproductie en biodiversiteit. Ongeveer een derde van ons voedsel is afhankelijk van bestuiving door insecten, en bijen zijn daarin de voornaamste spelers.
In Haspengouw zijn bijen cruciaal voor de bestuiving van appels, peren, kersen en pruimen. Zonder bijen zouden de fruitboomgaarden een fractie opleveren van wat ze nu produceren.
Bedreigingen voor bijen — wat kan jij doen?
De problemen
- Varroa-mijt — een parasiet die bijen verzwakt en ziektes overdraagt
- Pesticidengebruik — neonicotinoïden zijn bijzonder schadelijk voor bijen
- Habitatverlies — minder bloemen, meer monoculturen
- Klimaatverandering — ontregelt het bloeitijdstip van planten
- Aziatische hoornaar — een invasieve roofvijand van de honingbij
Wat kan jij doen?
- Plant bijvriendelijke bloemen in uw tuin: lavendel, phacelia, klaproos, zonnebloem
- Gebruik geen pesticiden in uw tuin
- Laat een hoekje van uw tuin wild groeien
- Koop lokale honing — u steunt de plaatselijke imker
- Meld een Aziatische hoornaarsnest aan de gemeente of het INBO